Chủ nhật, 28 Tháng 2 2021
TIN MỚI

Tổ chức tài chính vi mô - trợ lực giúp người nghèo và doanh nghiệp siêu nhỏ

Hinh anh ngan hang chinh sach cho vayNgoài Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) và Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH), không thể phủ nhận vai trò của các tổ chức tài chính vi mô (TCTCVM) trong việc xóa đói giảm nghèo, nâng cao mức sống của người nông dân, người  nghèo, doanh nghiệp siêu nhỏ, giúp thu hẹp dần chênh lệch thu nhập giữa các vùng và ngăn chặn nạn cho vay nặng lãi ở nông thôn.

Thực tiễn cho thấy với điều kiện vay vốn đơn giản, không cần tài sản thế chấp, cấp và nhận vốn ngay tại nơi người dân sinh sống, tài chính vi mô được xem như một công cụ “đòn bẩy” hữu hiệu giúp người nghèo, người dân vùng sâu vùng xa thoát khỏi khó khăn, sản xuất kinh doanh.

Ngày 30/3/2012, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành Quyết định số 572/QĐ-NHNN phê duyệt Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án xây dựng và phát triển hệ thống tài chính vi mô (TCVM) tại Việt Nam đến năm 2020. Mục tiêu của kế hoạch nhằm quán triệt việc xây dựng phát triển TCTCVM là một trong những giải pháp góp phần hỗ trợ vốn cho người nghèo, người có thu nhập thấp, các doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ để phục vụ phát triển kinh tế, thực hiện chiến lược quốc gia về xóa đói giảm nghèo bền vững và bảo đảm an sinh xã hội. Đồng thời, có những giải pháp giám sát chặt chẽ hoạt động của TCTCVM theo quy định của pháp luật, định hướng cho các TCTCVM phát triển an toàn, bền vững.

Ngoài ra, một trong những mục tiêu của Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 là: Phát triển hệ thống các tổ chức, chương trình, dự án TCVM hoạt động an toàn, hiệu quả, bền vững, hướng tới mục tiêu phục vụ người nghèo, người thu nhập thấp, phụ nữ và doanh nghiệp siêu nhỏ với các sản phẩm, dịch vụ tài chính đa dạng, linh hoạt, phù hợp, góp phần thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về đảm bảo an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững.

Do đó, phát triển TCVM ngày càng có vai trò quan trọng trong việc phổ cập tài chính, đưa người nghèo, người yếu thế đến với dịch vụ tài chính, góp phần xóa đói giảm nghèo.

Hoạt động chính của tổ chức TCVM

Theo NHNN, TCVM là việc cấp cho các hộ gia đình có thu nhập thấp các khoản vay nhỏ (gọi là tín dụng vi mô), nhằm mục đích giúp họ tham gia vào các hoạt động sản xuất hoặc khởi tạo các hoạt động kinh doanh nhỏ. TCVM thường kéo theo hàng loạt các dịch vụ khác như tín dụng, tiết kiệm, bảo hiểm, vì những người nghèo, người có thu nhập thấp có nhu cầu rất lớn đối với các sản phẩm tài chính, nhưng khó tiếp cận được các thể chế tài chính chính thức. Tổ chức TCVM là loại hình tổ chức tín dụng chủ yếu thực hiện một số hoạt động ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu của các cá nhân, hộ gia đình có thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ.

Theo Thông tư 03/2018/TT-NHNN quy định về cấp Giấy phép, tổ chức và hoạt động tổ chức TCVM, khách hàng TCVM là cá nhân thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, cá nhân đại diện cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định của pháp luật. Khách hàng khác là cá nhân thuộc hộ gia đình, cá nhân đại diện cho hộ gia đình từng là khách hàng TCVM của tổ chức TCVM đó nhưng đã thoát nghèo, cận nghèo.

Thông tư 03 cũng quy định tổ chức TCVM được thực hiện các hoạt động sau:

Thứ nhất, huy động vốn bằng nhận tiền gửi bằng đồng Việt Nam dưới các hình thức: (i) Tiết kiệm bắt buộc. Tiết kiệm bắt buộc là số tiền mà khách hàng TCVM phải gửi theo quy định của tổ chức TCVM.  Tổ chức TCVM có trách nhiệm quy định và phải công bố công khai mức tiền gửi tiết kiệm bắt buộc và mức lãi suất tiết kiệm bắt buộc (ii) Tiền gửi tự nguyện. Tiền gửi tự nguyện là tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm (không bao gồm tiết kiệm bắt buộc), trừ tiền gửi nhằm mục đích thanh toán của khách hàng TCVM, tổ chức, cá nhân khác tại tổ chức TCVM.              

Thứ hai, vay vốn của tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính, và các cá nhân, tổ chức khác trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật. Điểm chú ý là: Tổ chức TCVM chỉ được thực hiện cho vay bằng đồng Việt Nam đối với các khách hàng TCVM và khách hàng khác để sử dụng vào các hoạt động tạo thu nhập và cải thiện điều kiện sống. Khoản cho vay của tổ chức TCVM có thể được bảo đảm bằng tiết kiệm bắt buộc, bảo lãnh của nhóm khách hàng tiết kiệm và vay vốn theo quy định của tổ chức TCVM.

Thứ ba, tổ chức TCVM được thực hiện một số hoạt động kinh doanh khác sau: Ủy thác, nhận ủy thác cho vay vốn; Cung ứng các dịch vụ tư vấn tài chính liên quan đến lĩnh vực TCVM; Cung ứng dịch vụ thu hộ, chi hộ và chuyển tiền cho khách hàng tài chính vi mô; Làm đại lý cung ứng dịch vụ bảo hiểm.

TCVM góp phần xóa đói giảm nghèo

Trong những năm qua, với đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng và Nhà nước, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích ấn tượng về phát triển kinh tế và đặc biệt trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, trọng đó có phần đóng góp đáng khích lệ của hoạt động TCVM. Hoạt động TCVM đã và đang khẳng định vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người nghèo, người có thu nhập thấp tiếp cận các dịch vụ tài chính, ngân hàng một cách thuận tiện và phù hợp. Thực tế đã chứng minh, TCVM là hoạt động có ý nghĩa xã hội sâu sắc và ngày càng lớn mạnh ở nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Hiện nay, có nhiều đơn vị tham gia cung cấp dịch vụ TCVM ở Việt Nam, có thể chia thành ba loại. Thứ nhất là các đơn vị được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng, ví dụ các ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách xã hội, quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức TCVM. Thứ hai, các đơn vị không hoạt động theo pháp luật ngân hàng mà theo Quyết định số 20/2017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định về hoạt động của chương trình, dự án tài chính vi mô của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức phi Chính phủ, được các cơ quan chính phủ cấp giấy phép hoạt động và chịu sự giám sát của các cơ quan này, bao gồm các tổ chức vi mô của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức phi Chính phủ. Thứ ba, các đơn vị phi chính thức hoạt động ngoài quy định và kiểm soát của Chính phủ.

Tính đến nay, tại Việt Nam có 04 tổ chức TCVM chính thức được NHNN cấp Giấy phép thành lập và hoạt động theo quy định tại Luật TCTD, gồm: Tổ chức TCVM trách nhiệm hữu hạn một thành viên Tình Thương (TYM), Tổ chức TCVM trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên M7 (MF - MFI), Tổ chức TCVM trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên Thanh Hóa (Thanh Hóa MFI) và Tổ chức TCVM trách nhiệm hữu hạn một thành viên cho người lao động nghèo tự tạo việc làm (CEP). Ngoài ra, có các TCTD khác cũng cung cấp dịch vụ TCVM tại Việt Nam, như Ngân hàng Chính sách xã hội (VBSP) và hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân.

Các tổ chức TCVM bán chính thức gồm khoảng hơn 350 quỹ xã hội/chương trình/dự án hoạt động trên khắp cả nước. Tuy nhiên, kể từ khi Việt Nam trở thành một quốc gia có thu nhập trung bình, thì các chương trình/dự án TCVM có xu hướng thu hẹp quy mô hoạt động do nguồn tài trợ bị hạn chế. Đồng thời, các chương trình, dự án TCVM của các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, tổ chức phi chính phủ trong nước cũng có dấu hiệu suy giảm do thiếu vốn và những trở ngại pháp lý.

Nhìn chung, ở nhiều quốc gia trên thế giới và tại Việt Nam, hoạt động TCVM được biết đến chủ yếu với vai trò là một trong những công cụ xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, một tác động quan trọng khác mà TCVM mang lại là sự bình đẳng giới, nâng cao vị thế cho người phụ nữ - đối tượng chính sử dụng dịch vụ trong các hoạt động TCVM.

Đa số người nghèo Việt Nam sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp với năng suất lao động thấp và ít được tiếp cận với các dịch vụ tài chính và kiến thức. Tổ chức TCVM có khả năng cung cấp các loại hình dịch vụ và sản phẩm tài chính cho cộng đồng người nghèo nhằm giúp họ cải thiện đời sống, phát triển kinh tế và đóng góp cho xã hội. Mặc dù vốn vay của TCVM không lớn như ngân hàng thương mại hay NHCSXH nhưng lại có ý nghĩa vô cùng quan trọng, bởi những khoản vay này đến được với người nghèo và nghèo nhất vào đúng thời điểm, giúp họ khởi tạo sản xuất kinh doanh, tạo dựng tài sản, ổn định chỉ tiêu và bảo vệ họ khỏi nghèo đói.

Hiện nay, các tổ chức TCVM ở nước ta cung cấp các dịch vụ tài chính rất đa dạng như: cho vay, tiết kiệm, bảo hiểm… Các hoạt động này không chỉ giúp người nghèo tạo dựng công việc, sản xuất kinh doanh mà còn giúp họ giảm thiểu rủi ro về kinh tế và cuộc sống, từ đó, tăng thu nhập hộ gia đình.

Có thể nói, TCVM đóng vai trò rất quan trọng đối với công cuộc xóa đói, giảm nghèo tại khu vực nông nghiệp, nông thôn - nơi có đến 90% người nghèo trong cả nước. Sự hoạt động hiệu quả của hệ thống TCVM ở Việt Nam những năm qua đã góp phần quan trọng trong hiện thực hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về đảm bảo an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững.  Cụ thể, trong gần 30 năm hoạt động tại Việt Nam, TCVM đã được nhìn nhận như một công cụ hữu hiệu thúc đẩy quá trình xóa đói giảm nghèo tại Việt Nam, góp phần không nhỏ vào việc giảm tỷ lệ hộ nghèo ở Việt Nam từ 60% trong những năm 1990 xuống 4,5% vào năm 2015 và khoảng 30 triệu người Việt Nam đã thoát nghèo trong hơn 20 năm qua.

Cần tạo điều kiện cho tổ chức TCVM phát triển an toàn, bền vững

Tuy nhiên, sự phát triển của TCVM nói chung và các tổ chức TCVM Việt Nam nói riêng vẫn còn tồn tại một số mặt hạn chế như: hoạt động khá manh mún, sản phẩm, dịch vụ chưa đa dạng, các chỉ số bền vững hoạt động và tài chính của các tổ chức TCVM chưa cao, đặc biệt khuôn khổ pháp lý vẫn còn chưa toàn diện, thống nhất... Hơn nữa, công tác tư vấn, hỗ trợ, giáo dục về quản lý tài chính cho khách hàng TCVM nói chung vẫn còn khiêm tốn.

Do đó, thời gian tới, các cơ quan quản lý tiếp tục nghiên cứu sớm ban hành đầy đủ hành lang pháp lý tạo điều kiện cho hoạt động TCVM phát triển bền vững. Theo đó, các Bộ, ngành liên quan cần xác định rõ trách nhiệm của mình trong việc tạo điều kiện thuận lợi để hoạt động TCVM phát triển. Cần có cơ chế, chính sách khơi thông nguồn vốn cho TCVM là một kênh cung cấp vốn cho người nghèo để sản xuất, kinh doanh, có cơ hội thoát nghèo bền vững. Có chính sách bố trí nguồn vốn uỷ thác để các tổ chức TCVM thực hiện cho vay người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn; chỉ đạo các cơ quan, đơn vị thực hiện nghĩa vụ xã hội theo hình thức tạo nguồn vốn cho các tổ chức TCVM hoặc thành lập các chương trình tín dụng vi mô thay cho việc tài trợ trực tiếp, cho vay không hoàn lại cho các tổ chức TCVM;  Cần có cơ chế, chính sách tuyên truyền, khuyến khích và có các biện pháp hỗ trợ thiết thực đối với các tổ chức TCVM trong việc ứng dụng công nghệ số hoặc liên kết với các ngân hàng thương mại, công ty Fintech trong việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ dựa trên nền tảng công nghệ để một mặt - đa dạng hóa các kênh phân phối cũng như phát triển sản phẩm, dịch vụ sáng tạo hơn, mặt khác - đưa sản phẩm đến với khách hàng tại những khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi mà họ không thể hoặc khó tiếp cận các dịch vụ TCVM.

Đặc biệt, các TCTD tăng cường phối hợp chính quyền địa phương, các tổ chức TCVM đẩy mạnh truyền thông nhằm nâng cao kiến thức và khả năng tiếp cận sản phẩm dịch vụ tài chính ngân hàng cho người dân vùng nông thôn, người nghèo, các đối tượng chính sách.

Theo DIV

Xem 1220 lần
Đánh giá bài này
(0 bình chọn)
Xem theo ngày tháng